İçindekiler 10 bölüm
Eklem efüzyonu ne demektir?
Kısa yanıt: diz içinde artmış eklem sıvısıdır. Efüzyon bir işarettir; asıl karar bu işareti oluşturan süreci ve kişinin işlevini anlamaya dayanır.
Bu bulgu ağrı yapar mı?
Efüzyon dizde dolgunluk, şişlik, gerginlik ve hareketle ağrı yapabilir; ancak sıvının kendisi her zaman ağrının tek kaynağı değildir. Menisküs, kıkırdak, bağ, sinovya, kas-tendon yapıları ve eklem içi iltihap benzer yakınmalara katkıda bulunabilir.[1,2]
Şişliğin travmadan hemen sonra mı, saatler içinde mi, yoksa günler içinde mi oluştuğu; dizin sıcak ve kızarık olup olmadığı; ateş, sabah tutukluğu, yükle artış veya kilitlenme bulunup bulunmadığı önemlidir. Sıvı miktarını ağrı için tek başına bir ölçüm gibi kullanmayın.
Eklem efüzyonu ağrı veya şişlik yapar mı?
Evet, yapabilir; fakat ağrı-şişlik örüntüsü ve eşlik eden bulgular neden hakkında sıvı miktarından daha fazla bilgi verebilir.
Ne zaman önemli hâle gelir?
Ateşle birlikte sıcak, kızarık ve hızla şişen diz; istirahatte şiddetli ağrı; travma sonrası üzerine basamama; dizin gerçek anlamda kilitli kalması veya hızla artan şişlik gecikmeden değerlendirilmelidir. Enfeksiyon olasılığında eklem içi steroid ya da rastgele enjeksiyon yapılmadan önce uygun inceleme gerekir.[3,5]
Tek taraflı baldır şişliği ve ağrısı, nefes darlığı veya göğüs ağrısı varsa bunu yalnızca dizdeki sıvıyla açıklamayın; acil değerlendirme alın. Diz arkasındaki Baker kisti ve damar nedenleri de benzer yakınmalara eşlik edebilir.[3]
Travma yokken tekrarlayan şişlik, uzun süren sabah tutukluğu, birden fazla eklem yakınması veya açıklanamayan gece ağrısı planlı muayeneyi gerektirir. Bu belirtiler tek başına bir tanı koydurmaz; doğru testin seçilmesine yardım eder.
Efüzyon enfeksiyon mudur?
Hayır. Enfeksiyon; ateş, ısı, kızarıklık, genel durum, kan testleri ve gerektiğinde eklem sıvısının analizinin birlikte değerlendirilmesiyle araştırılır. Görüntüdeki sıvı miktarı tek başına enfeksiyonu doğrulamaz.
Raporunuzda eklem efüzyonu varsa ne yapmalı?
Raporunuzda sıvının hangi dizde ve hangi düzeyde olduğunu, menisküs, kıkırdak, bağ, sinovya veya kemik bulgularını not edin. Şişliğin başlangıç zamanı, travma, ateş, kızarıklık, ısı artışı, üzerine basma ve gerçek kilitlenme olup olmadığını hekime aktarın.
Benzer rapor ifadelerini Baker kisti açıklamasında, menisküs eşlik ediyorsa menisküs grade 2 sayfasında ve genel yakınmalar için diz ağrısı rehberinde karşılaştırabilirsiniz.
Muayenede eklemin sıcaklığı, hassasiyeti, hareket açıklığı, bağ-menisküs bulguları, ateş ve genel durum değerlendirilir. MR, kıkırdak ve yumuşak doku sorularına yardımcı olur; ultrason sıvıyı ve bazı yüzeyel yapıları gösterebilir. Görüntüleme seçimi klinik soruya göre yapılır.[1,4]
Aspirasyonun iki farklı amacı olabilir: eklem sıvısından örnek alarak tanıya yardımcı olmak veya basınç/gerginliği azaltmak. Bu iki amaç aynı değildir. Açıklanmamış sıcak şiş dizde sıvı nedeni araştırılmadan steroid enjeksiyonu yapılmaz; sıvıyı boşaltmak da altta yatan nedeni her zaman çözmez.[3,5]
Dizde sıvı çekilir mi?
Gerekli seçilmiş durumlarda aspirasyon düşünülebilir; karar muayene, enfeksiyon olasılığı, travma, kristal artrit, kanama ve işlev kaybına göre verilir. Her MR efüzyonunda iğne gerekmez. Osteoartrit veya yükle ilişkili kronik yakınmada eğitim, aktivite düzenleme ve rehabilitasyon da planın parçasıdır.[2,5]
Benim klinik yaklaşımım
Kliniğimizde efüzyonu boşaltılacak bir hedeften önce, nedeni açıklanması gereken klinik bir işaret olarak ele alırız. İlk sorularımız şişliğin ne kadar hızlı geliştiği, dizin sıcak-kızarık olup olmadığı, ateş, travma ve üzerine basma durumudur. Ardından hareket açıklığı, hassasiyet, menisküs/bağ bulguları, kist ve damar belirtilerini ayırırız.
Sıvı miktarını ağrı derecesine eşitlemeyiz. Osteoartrit, sinovit, kristal artrit, travma ve enfeksiyon farklı yollar gerektirir. Sıcak şiş dizde enfeksiyon olasılığı açıklığa kavuşmadan steroid veya enjeksiyon planlamayız; gerekli olduğunda aspirasyonun tanısal mı, basınç azaltıcı mı olduğunu açıkça ayırırız.[1,3,5]
Alarm yoksa kişinin yük toleransı, günlük işlevi ve önceki yanıtlarına göre eğitim, aktivite düzenleme ve rehabilitasyon planlarız. Görüntüde sıvı bulunması tek başına işlem adaylığı oluşturmaz. Yanıt beklenenden farklıysa diz içindeki alternatif nedeni, Baker kistini, kalça/bel yansımasını veya damar olasılığını yeniden değerlendiririz.
Uzm. Dr. Mehmet Hakan Pıçak Girişimsel Radyoloji
Sonuç
Eklem efüzyonu diz içinde artmış sıvıyı tarif eder; tek başına enfeksiyon, ağrı nedeni veya iğneyle boşaltma gereği değildir. Travma, osteoartrit, menisküs, kristal artrit, sinovit ve enfeksiyon gibi nedenler başlangıç hızı, ateş/ısı, muayene ve işlevle birlikte ayrılır.
Sıcak-kızarık ateşli diz, üzerine basamama, gerçek kilitlenme, ani baldır şişliği, nefes darlığı veya göğüs ağrısında gecikmeden değerlendirme alın. Aspirasyon gerekiyorsa tanısal ve basınç azaltıcı amaç ayrılır; sıvıyı boşaltmak altta yatan nedeni her zaman çözmez.
Bilimsel Kaynaklar
- American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria® Chronic Knee Pain. ACR.
- Arden NK, Perry TA, Bannuru RR, et al. Non-surgical management of knee osteoarthritis: comparison of ESCEO and OARSI 2019 guidelines. PubMed.
- Frush TJ, Noyes FR. Baker's Cyst: Diagnostic and Surgical Considerations. PubMed.
- Charnock M, Kinsella M, Chopra A. Ultrasound for suspected Baker's cyst: A test of limited clinical value? PubMed.
- National Health Service. Knee pain. NHS.
Sık Sorulan Sorular
Eklem efüzyonu ne demektir?
Diz içinde normalden fazla sıvı bulunmasıdır; tek başına bir tanı değildir.
Dizde sıvı tehlikeli midir?
Sıvının nedeni önemlidir; ateşli sıcak şiş diz ve hızlı başlangıçta değerlendirme gerekir.
Dizde sıvı ağrı yapar mı?
Gerginlik ve hareket ağrısı yapabilir, ancak ağrının tek nedeni olmayabilir.
Dizden sıvı çekilir mi?
Seçilmiş durumlarda tanısal veya basınç azaltıcı amaçla çekilebilir; her efüzyonda gerekmez.
Dizde sıvı varsa enfeksiyon mudur?
Hayır. Enfeksiyon klinik, laboratuvar ve gerektiğinde sıvı analiziyle araştırılır.
Efüzyon neden tekrarlıyor?
Altta yatan osteoartrit, menisküs, sinovit, kristal artrit veya başka bir neden devam ediyor olabilir.