İçeriğe geç
MR'ımı değerlendirin
MR RAPORU TERIMI

Servikal Disk Protrüzyonu Ne Demek?

Servikal disk protrüzyonu, boyun omurları arasındaki diskin dış sınırının dışa doğru bombeleşmesini anlatan bir MR raporu ifadesidir. Diskin öne, arkaya, orta hatta ya da sinir kökünün çıktığı yana yakın yerleşimi; raporda santral, parasantral veya foraminal gibi kelimelerle tarif edilebilir. Bu kelimeler tek başına sinir hasarı, kesin ağrı kaynağı veya ameliyat gereği anlamına gelmez.

Boyun diskleri omurlar arasında yük paylaşımına ve hareket sırasında esnekliğe katkı verir. Protrüzyon, diskin çevresel bölümünün dış konturda bombeleşmesidir; raporda ekstrüzyon, kanal darlığı, foramen daralması ya da sinir kökü teması da yazıyorsa bulgu bu ifadelerle birlikte okunur. Aynı seviyedeki bir disk çıkıntısı, sinirle klinik olarak anlamlı bir ilişki kurmuyorsa belirti vermeyebilir.

Kısa cevap: Bu rapor kelimesi diskin boyun omurgasındaki şeklini ve yerleşimini açıklar. Hangi sinir kökünün etkilenebileceği seviyeye, çıkıntının yönüne ve muayeneye bağlıdır. Boyun ağrısı, kola yayılan ağrı, uyuşma veya güç değişikliği varsa görüntüleme, belirtilerin dağılımı ve nörolojik muayene birlikte değerlendirilmelidir.[1,2]

Örneğin foraminal yerleşim sinir kökünün çıktığı kemik kanala yakınlığı tarif eder; fakat “yakın” kelimesi mutlaka bası veya işlev kaybı demek değildir. Osteofitik ve dejeneratif değişiklikler de forameni daraltabilir, ancak disk protrüzyonuyla aynı rapor bulgusu değildir.

Üç tabloyu ayırın: aksiyel ağrı, kök boyunca kola yayılan radiküler ağrı ve omurilik etkilenmesi (miyelopati). El becerisi veya denge bozulması varsa miyelopati araştırılır.[3]

MR'ımı değerlendirinWhatsApp'tan sor
Boyun omurları arasında diskin dışa doğru bombeleşmesini gösteren sade hasta bilgilendirme şeması; gerçek MR görüntüsü değildir.
İçindekiler 7 bölüm

Bu bulgu ağrı yapar mı?

Servikal disk protrüzyonu boyun ağrısına veya kola yayılan sinir ağrısına katkıda bulunabilir; ancak MR bulgusu her zaman şikâyetin kaynağı değildir. Sinir kökü etkilenirse boyundan omuz, kol veya ele uzanan ağrı; karıncalanma, uyuşma, belirli bir kas grubunda güç azalması ya da refleks değişikliği görülebilir. Yalnız boyun ağrısının kas, eklem, bağ veya başka nedenleri de olabilir.

Belirtilerin hangi parmaklara veya kolun hangi tarafına yayıldığı, boyun hareketleriyle değişip değişmediği ve kuvvet-duyu muayenesi rapordaki seviyenin anlamını değerlendirmeye yardım eder. Bir görüntüde çıkıntı görülmesi, sinirin mutlaka sıkıştığını veya yakınmanın kalıcı olacağını göstermez.

Tersine, raporda küçük bir bulgu yazsa bile ilerleyen güç kaybı, el becerisinde bozulma ya da yürüme değişikliği varsa yalnız “küçük” ifadesine bakarak beklemek doğru olmayabilir. Görüntüleme boyutu, klinik değerlendirme ve belirti seyri birlikte ele alınır.

Sinir kökü etkilenmesinde ağrı dağılımı, duyu alanı, miyotomla ilişkili kuvvet ve refleks birlikte değerlendirilir. Omuz, dirsek, periferik sinir ve nadiren kalp-akciğer kaynaklı ağrılar da boynu taklit edebilir.[1,2]

Boyun MR raporundaki seviye ve yönün ağrı dağılımı, kuvvet, duyu ve güvenlik bulgularıyla birlikte değerlendirilmesini anlatan klinik karar akışı; gerçek görüntü değildir.
MR raporu, nörolojik muayene ve alarm bulguları birlikte değerlendirilir.

Ne zaman önemli hâle gelir

Yeni boyun veya kol yakınmasında ilk soru, sinir işlevinde kayıp ya da omurilik etkilenmesini düşündüren bir bulgu olup olmadığıdır. İlerleyen kol ya da el güçsüzlüğü, eşyaları düşürme, düğme ilikleme gibi ince el becerisinde belirgin bozulma, yürümede dengesizlik veya iki kolda-bacakta yaygın değişiklik daha erken değerlendirme gerektirir.[1,2]

Yeni idrar-dışkı kontrol değişikliği, belirgin yürüme bozulması veya hızla ilerleyen nörolojik bulgular acil değerlendirme gerektirebilir. Ateş, açıklanamayan kilo kaybı, kanser öyküsü, bağışıklık baskılanması veya ciddi travma varsa protrüzyon ifadesiyle yetinmeden aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir.

Gece dinlenmekle geçmeyen ve giderek artan ağrı, dört ila altı haftalık uygun yaklaşıma rağmen belirgin düzelmeme veya günlük işlevin kısıtlanması planlı muayene nedenidir. Her boyun ağrısında acil MR gerekmez; görüntüleme kararı alarm bulguları, muayene ve sonucun tedaviyi değiştirip değiştirmeyeceğiyle ilişkilendirilir.[1,3]

Raporunuzda bu ifade varsa

Önce raporun tamamını ve görüntüleme tarihini saklayın. Hangi servikal seviyede protrüzyon olduğu, yönü, sinir kökü teması veya basısı, kanal ve foramenlerin durumu, eşlik eden dejeneratif bulgular ve omurilikle ilgili ifadeler not edilmelidir. Ağrının ne zaman başladığını, hangi kola yayıldığını, uyuşma-güç değişikliğini, travmayı ve günlük işlevdeki etkisini muayenede anlatın.

Alarm bulgusu yoksa boynu tamamen sabitlemek veya uzun süre yatmak yerine ağrıyı belirgin artırmayan günlük hareketi sürdürmek ve ağır kaldırma ile tekrarlayan zorlayıcı boyun pozisyonlarını geçici olarak düzenlemek daha uygun bir başlangıç olabilir. Egzersiz ve fizik tedavi, bulgulara göre kademeli planlanır; yeni güçsüzlük oluşturan hareket zorlanmamalıdır.[1,3]

Ağrı kesici, antiinflamatuvar veya kas gevşetici seçimi mide, böbrek, kalp-damar hastalıkları, gebelik ve kullanılan ilaçlarla birlikte hekim ya da eczacıya danışılarak yapılmalıdır. İlaçla rahatlama olması veya olmaması, sinir basısının şiddetini tek başına göstermez. Enjeksiyon ya da cerrahi seçenekleri muayene, işlev kaybı ve belirtilerin seyriyle birlikte konuşulur.

Boyun MR raporundaki lordoz düzleşmesi gibi eşlik eden ifadeleri de ana protrüzyon bulgusundan ayırın. Önemli olan rapor, muayene ve günlük işlevin aynı klinik soruyu yanıtlamasıdır.

Boyun ve omuz birlikte değerlendirilir. Omuz provokasyonu veya periferik sinir dağılımı ön plandaysa bu kaynaklar araştırılır. Ayrım belirsizse seçilmiş hastalarda EMG/sinir ileti çalışması yardımcı olabilir; rutin değildir.[2] Boyun ağrısı ve omuz ağrısı sayfaları genel çerçeveyi açıklar.

Radiküler ağrı için seçilmiş hastalarda hedefli servikal enjeksiyon konuşulabilir; ancak bu yöntem protrüzyonu veya kanal darlığını ortadan kaldırmaz. Boyun transforaminal epidural steroid enjeksiyonlarında nadir fakat ciddi nörolojik olaylar bildirildiği için işlem kararı, görüntüleme uyumu, alternatifler, teknik güvenlik ve kullanılacak steroidin partiküllü olup olmadığı gibi ayrıntılarla uzman tarafından verilmelidir.[4] Miyelopati ya da ilerleyen güç kaybı şüphesinde enjeksiyonla oyalanmak yerine acil/öncelikli omurga değerlendirmesi gerekir.[3,5]

Ameliyat kararı da yalnız protrüzyon kelimesine göre verilmez. İlerleyen nörolojik kayıp, omurilik etkilenmesi, belirgin işlev kaybı veya uygun konservatif yaklaşıma rağmen süren ve klinikle uyumlu radiküler yakınma varsa cerrahi görüş alınabilir. Rehabilitasyon, kademeli hareket, ilaç güvenliği, EMG ve hedefli girişim seçenekleri kişisel tabloya göre sıraya konur.

Boyun diskindeki bombeleşmenin sinir köküyle komşuluğunu ve kola yayılan belirtilerle klinik eşleştirmeyi anlatan sade mekanizma şeması; gerçek MR değildir.
Diskin seviyesi, sinir komşuluğu ve belirtilerin dağılımı birlikte yorumlanır.

Benim klinik yaklaşımım

Kliniğimizde servikal disk protrüzyonunu yalnız MR cümlesi olarak değil, sinir işlevi ve günlük hareket kapasitesiyle birlikte değerlendiriyoruz. Ağrının boyunda mı kolda mı baskın olduğunu, hangi yöne yayıldığını, uyuşmanın dağılımını, boyun hareketleriyle değişimini, uyku ve çalışma toleransını, travma ve önceki atakları dinliyoruz. Muayenede kuvvet, duyu, refleks, yürüme ve gerektiğinde omurilik etkilenmesini düşündüren bulguları değerlendiriyoruz.

Görüntüleme raporundaki seviye ve yönü muayenenin bulgularıyla eşleştiriyoruz. Protrüzyon kelimesini otomatik olarak ameliyat nedeni saymıyor; sinir kökü veya omurilikle klinik olarak anlamlı ilişkiyi, belirtilerin seyrini ve güvenlik sınırlarını göz önüne alıyoruz. Görüntüleme ile şikâyet uyuşmuyorsa alternatif ağrı kaynaklarını yeniden ele alıyoruz.[1,2]

İleri bir tedavi gündeme gelirse hedeflenen yakınmayı, beklenen faydayı, seçenekleri, riskleri ve belirsizliği açıkça konuşuyoruz. Takipte yalnız MR görünümünü değil, el kullanımı, uyku, çalışma ve kişinin önem verdiği hareketleri izliyoruz. Yeni veya ilerleyen nörolojik bulgu ortaya çıkarsa planı yeniden değerlendiriyoruz.

Özellikle omuzun aktif ve pasif hareketini, omuz provokasyonlarını, boyun hareketleriyle ağrının değişimini ve periferik sinir bulgularını karşılaştırırım. El becerisi, denge, yürüme, kuvvet, duyu ve reflekslerdeki değişimi sorgularım. Miyelopati düşündüren bulgu varsa servikal enjeksiyon planlamam; öncelik omurilik güvenliği ve uygun omurga değerlendirmesidir.[3,4,5]

Radiküler yakınmada seviye-miyotom-refleks uyumunu ararım. Uyum yoksa omuz veya periferik sinir kaynaklarını yeniden değerlendiririm; takipte el kullanımı, güç, denge ve işlevi izlerim.

Uzm. Dr. Mehmet Hakan Pıçak Girişimsel Radyoloji

Sonuç

Servikal disk protrüzyonu, boyun diskinde dışa doğru bombeleşmeyi tarif eder. Tek başına kesin ağrı kaynağı, kalıcı sinir hasarı veya ameliyat gereği değildir. Anlam; seviye, sinir ya da omurilikle ilişki, ağrının dağılımı, kuvvet-duyu-refleks muayenesi ve günlük işlevle birlikte ortaya çıkar.[1,2]

İlerleyen güç kaybı, el becerisinde belirgin bozulma, yürüme değişikliği, yeni idrar-dışkı kontrol sorunu, ateş veya ciddi travma varsa beklemeyin. Bu alarm bulguları yoksa raporu tamamıyla değerlendiren planlı bir muayene, gereksiz korku ve gereksiz işlemden kaçınmaya yardım eder.

Bilimsel Kaynaklar

  1. ACR Appropriateness Criteria® Cervical Pain or Cervical Radiculopathy. American College of Radiology. ACR.
  2. Cervical Radiculopathy. Margetis K, Magnus W, Mesfin FB. StatPearls. NCBI Bookshelf.
  3. A Clinical Practice Guideline for the Management of Patients With Degenerative Cervical Myelopathy. Fehlings MG, Tetreault L, Riew KD, et al. Global Spine Journal. PubMed.
  4. Safeguards to prevent neurologic complications after epidural steroid injections. Rathmell JP, et al. Anesthesiology / PubMed. PubMed.
  5. Cervical Spine. American Association of Neurological Surgeons. AANS.

Sık Sorulan Sorular

Servikal disk protrüzyonu fıtık mıdır?

Protrüzyon, diskin dışa doğru bombeleşmesini tarif eder. Raporun diğer ifadeleriyle birlikte değerlendirilir; kelime tek başına sinir hasarı veya ameliyat anlamına gelmez.

Kol ağrısı yapar mı?

Sinir köküyle klinik olarak anlamlı ilişki varsa kola yayılan ağrı, uyuşma veya güç değişikliği görülebilir; ancak her protrüzyon belirti vermez.

MR'da protrüzyon varsa acil ameliyat gerekir mi?

Hayır. İlerleyen nörolojik kayıp, omurilik bulguları, alarm işaretleri, belirtilerin seyri ve diğer seçenekler birlikte değerlendirilir.

Boynumu hiç oynatmamalı mıyım?

Alarm bulgusu yoksa uzun süre tam hareketsizlik yerine ağrıyı belirgin artırmayan hareket ve kişiye uygun kademeli program tercih edilir.

Hangi durumda acile gitmeliyim?

Hızla ilerleyen güç kaybı, belirgin yürüme bozukluğu, iki taraflı yaygın nörolojik bulgu veya yeni idrar-dışkı kontrol değişikliği varsa acil değerlendirme gerekir.